22/09/2016
21-9-2016
Lúc nào cũng nhận mình
là đỉnh cao trí tuệ, là Do Thái châu Á, vậy mà đóng góp cho sự an toàn chung về
môi trường của toàn cầu đứng 123/125, cho khoa học 89/125, cho y tế 111/125, và
mới đây người ta còn cho biết Việt Nam có chỉ số tử tế thấp nhất thế giới, chỉ
số trung thực thấp nhất trái đất, chỉ số tham nhũng đứng hàng đầu so với quốc
tế. Và cuối cùng của những thứ đó là chúng ta đứng áp chót bảng xếp hạng
124/125 quốc gia được đánh giá trên toàn thế giới.
Vậy
mà người
ta tiếp tục cải cách giáo dục, khi VNEN thất bại, Thông tư 30 kìm hãm, và cả
nền giáo dục ngập lụt trong những đề xuất, thí điểm và nạn thành tích bởi bị
định hướng và chính trị hoá. Đến nay, khi tiếng Anh còn chưa đào tạo ra gì thì
người ta lại tiếp tục đề xuất cho thêm tiếng Trung, Nga vào làm một môn học của
các cấp, tính ra tổng cộng hiện có đến 6 ngoại ngữ thuộc vào chương trình bắt
buộc của giáo dục nước nhà.
Tôi
không hiểu họ định dạy gì cho thế hệ và con em chúng ta, chẳng lẽ mọi người sẽ
im lặng mãi, chấp nhận bất công đầy rẫy ngoài xã hội vì lấy lý do để yên thân
và cho con trẻ được ổn định, không bị ảnh hưởng, nhưng giờ thì còn có thể đưa
ra bất kỳ lý lẽ nào để thuyết phục chính mình từ những bậc cha mẹ, phụ huynh
cho việc tiếp tục im lặng được nữa không?
Khi con cái họ trở thành những con chuột bạch được đem thí
nghiệm từng năm, gánh đủ các loại phí, bị áp đặt tư tưởng và rồi trên vai chúng
là gánh nặng những chồng sách giáo khoa của sự giáo điều, lạc hậu, những chính
sách cải cách liên tiếp mà chưa có dấu hiệu dừng lại, những môn học kinh hoàng
– nhưng tất thảy những thứ ấy lại, chúng gần như trống rỗng về tri thức, về
tính học thuật lẫn học thực, kinh nghiệm, tính khai sáng và đặc biệt là kỹ năng
sống (sinh tồn).
Đó
là sự thất bại cay đắng của một nền giáo dục.
Giáo
dục phải dạy được con người ta tử tế, có kinh nghiệm, biết tư duy độc lập và
biết phản biện, biết học thực, khai sáng tư duy, phát triển và khai phá tiềm
năng, trau dồi kỹ năng để tồn tại khi bước chân ra ngoài xã hội và cuối cùng là
suy nghĩ thích đọc sách, chứ không phải cả ngày vật lộn với thày cô, điểm chác,
thành tích, thi cử và để đêm về ngủ vẫn còn hoảng loạn vì việc học ở trường, và
vì thế mà không một đứa trẻ nào “muốn” hay “dám” nhìn đến sách để coi đó là một
niềm cảm hứng, biến nó thành thói quen, mà nó cũng là thứ khởi nguồn của việc
lĩnh hội và phát triển tri thức cho chính mình, và hẳn nhiên và hơn hết, việc
đọc sách, cũng chính là một hành trình để khám phá thế giới mênh mông, bất tận và
ngày càng lao đi vùn vụt ngoài kia.
Tôi
đã nghe đâu đó câu nói, bác sỹ tồi có thể giết chết một vài bệnh nhân, nhưng
giáo dục tệ, sẽ làm hỏng cả một vài thế hệ của dân tộc, của đất nước.
Không
thể im lặng trước những thứ quá phi lý mà dung dưỡng cho nó tồn tại thêm nữa.
Hãy
lên tiếng, ngay khi còn có thể.
22-9-2016
Tôi
đọc đi đọc lại bản tin trên báo Giáo dục VN cũng như các báo mạng chính thức
khác về quyết định thí điểm giảng dạy tiếng Trung và tiếng Nga như ngoại ngữ
thứ nhất cho HS từ lớp 3 trở lên của Bộ GD-ĐT (dưới đây xin gọi tắt là Bộ). Rồi
hì hụi mở xem lại toàn bộ Đề án 2020. Càng đọc, cảm giác càng lùng bùng, không
thể hiểu nổi các vị lãnh đạo ngành GD hiện nay đang muốn đưa việc dạy ngoại ngữ
cho HS VN đi về đâu?
THẤT
BẠI NGAY TỪ KHI RA ĐỀ!
Ngày
30/9/2008, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1400/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề
án “Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020”
(thường gọi tắt là Đề án 2020). Tưởng là tín hiệu đáng mừng vì lần đầu tiên đã
có một chiến lược tầm quốc gia được xây dựng riêng cho việc dạy và học ngoại
ngữ. Tuy nhiên, trong Quyết định lại chỉ rõ : “Quy định môn ngoại ngữ được dạy
và học trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân là tiếng Anh
và một số ngôn ngữ khác”.
“Một
số ngôn ngữ khác” sau đó đã được Đề án 2020 xác định là tiếng Trung, tiếng Nga
và tiếng Pháp. Đây là cơ sở để Bộ GD-ĐT triển khai cái gọi là “giai đoạn 2 của
Đề án 2020” bằng việc thí điểm đưa tiếng Trung và tiếng Nga vào dạy trong
trường phổ thông từ lớp 3 trong thời gian sắp tới mà dư luận đang xôn xao phản
ứng.
Hiện
nay, theo kế hoạch “thí điểm” của Bộ, sẽ có hàng loạt ngoại ngữ “đổ bộ” vào
các trường phổ thông của VN. Ngoài tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Pháp và tiếng
Trung như Đề án 2020 đã nêu, nay còn có thêm tiếng Đức, tiếng Nhật và tiếng
Hàn. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, tiếng Trung, Nga và Nhật sẽ được chọn
là ngoại ngữ thứ nhất để giảng dạy theo chương trình 10 năm (từ lớp 3 đến lớp
12). Cũng theo Bộ, tiếng Hàn và tiếng Pháp sẽ được thí điểm dạy như ngoại ngữ
thứ hai. Bên cạnh đó, kể từ năm học 2016-2017, Bộ còn cho thí điểm dạy thêm
tiếng Đức như ngoại ngữ thứ hai (!?).
Như
vậy, cứ theo kế hoạch này của Bộ, sắp tới sẽ có một “nồi lẩu thập cẩm” gồm 7
ngoại ngữ được đưa vào dạy cho HS phổ thông! Và theo thực tế hiện nay, tiếng
Anh không những không còn cơ hội để được phát triển thành “ngôn ngữ thứ hai”
(English as second language) mà ngay cả khả năng trở thành “ngoại ngữ thứ nhất”
(English as first foreign language) ở VN cũng đang lùi xa…
Do
đó, có thể nói, việc không xác định được ngoại ngữ nào là cần thiết và phải
tập trung phát triển thành “ngôn ngữ thứ hai” cho VN đã là một thất bại ngay
từ đầu của Đề án 2020. Cách nói chung chung theo kiểu “Quy định môn ngoại ngữ
được dạy và học trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân là
tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác” là nguyên nhân gây ra tình trạng hỗn độn
kiểu “trăm ngoại ngữ đua nở” trong việc thực hiện Đề án 2020 hiện nay.
THẤT
BẠI THẤY TRƯỚC VỀ MỤC TIÊU
Ở
đây xin không luận bàn chi tiết về tình hình thực hiện Đề án có ngân sách lên
tới gần 10.000 tỷ đồng này. Chỉ nói vắn tắt rằng cho đến nay, khi còn có 4 năm
nữa là tới mốc 2020, hầu hết các mục tiêu của Đề án đã không thực hiện được.
“Thành quả” lớn nhất mà Đề án mang lại là phong trào thi đua mua sắm các trang
thiết bị đắt tiền phục vụ cho việc giảng dạy tiếng Anh ở các trường (như bảng
tương tác, bút điện tử, sách điện tử…), để rồi sau đó phần lớn lại được “trùm
mền” do GV không biết hoặc chưa được tập huấn để biết cách sử dụng… (xin xem
thêm bài viết về tình hình thực hiện Đề án này trên VNExpress theo đường link:Đề án ngoại ngữ gần
9.400 tỷ sau 8 năm làm được những gì)
Để
hình dung cụ thể hơn, hãy xem lại toàn bộ phần MỤC TIÊU của Đề án 2020 dưới đây
(nguyên văn):
“1.
Mục tiêu chung
Đổi
mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển
khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo,
nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng
ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một số lĩnh vực ưu tiên; đến năm
2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ
năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc
trong môi trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành
thế mạnh của người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước.
2.
Mục tiêu cụ thể
a)
Triển khai thực hiện chương trình giáo dục 10 năm, bắt đầu từ lớp 3 môn ngoại
ngữ bắt buộc ở các cấp học phổ thông. Từ năm 2010 – 2011 triển khai dạy ngoại
ngữ theo chương trình mới cho khoảng 20% số lượng học sinh lớp 3 và mở rộng dần
quy mô để đạt khoảng 70% vào năm học 2015 – 2016; đạt 100% vào năm 2018 – 2019;
b)
Triển khai chương trình đào tạo tăng cường môn ngoại ngữ đối với giáo dục nghề
nghiệp cho khoảng 10% số lượng học sinh dạy nghề, trung cấp chuyên nghiệp vào
năm học 2010 – 2011, 60% vào năm 2015 – 2016 và đạt 100% vào năm học 2019 –
2020;
c)
Triển khai chương trình đào tạo tăng cường môn ngoại ngữ đối với giáo dục đại
học (cả các cơ sở đào tạo chuyên ngữ và không chuyên ngữ) cho khoảng 10% số
lượng sinh viên cao đẳng, đại học vào năm học 2010 – 2011; 60% vào năm học 2015
– 2016 và 100% vào năm 2019 – 2020;
d)
Đổi mới việc dạy và học ngoại ngữ trong chương trình giáo dục thường xuyên với
nội dung, chương trình đào tạo phù hợp với các cấp học, trình độ đào tạo góp
phần tích cực vào công tác bồi dưỡng, nâng cao trình độ ngoại ngữ cho nguồn
nhân lực, đội ngũ cán bộ, viên chức; thực hiện đa dạng hóa các hình thức học
tập, đáp ứng nhu cầu người học.
Phấn
đấu có 5% số cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước có trình
độ ngoại ngữ bậc 3 trở lên vào năm 2015 và đạt 30% vào năm 2020″.
Không
thể không đặt ra một số câu hỏi khi đọc những mục tiêu nêu trên:
–
Ngoại ngữ ở đây được xác định là ngoại ngữ chính nào ? Và nếu không phải là
tiếng Anh thì sẽ là chuẩn nào cho các loại ngoại ngữ khác? (ví dụ nói phấn
đấu có 5% số cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan Nhà nước đạt trình
độ ngoại ngữ bậc 3 trở lên vào năm 2015 thì loại ngoại ngữ yêu cầu đó cụ thể là
tiếng nước nào và “bậc 3” là chuẩn gì? Theo đâu?).
–
Việc đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực sẽ như thế nào để đáp ứng được các chỉ
tiêu nói trên một khi không xác định ngoại ngữ nào là chính yếu? Theo bài báo
trên VNExpress nói trên, hiện cả nước có khoảng 1,6 triệu học sinh lớp 3, 4, 5
trong tổng số gần 7,8 triệu học sinh được học tiếng Anh 4 tiết/tuần, chiếm
khoảng 20%. Số còn lại tiếp cận với tiếng Anh với thời lượng 2 tiết/tuần. So
với mục tiêu 100% học sinh lớp 3 được học chương trình tiếng Anh 10 năm thì
đích đến vẫn còn xa. Đội ngũ giáo viên thiếu trầm trọng là khó khăn lớn nhất,
cấp THCS hiện chỉ có hơn 33% đạt chuẩn và cấp THPT hơn 26%. Đáng nói hơn, nhiều
địa phương còn thẳng thắn thừa nhận rằng ngay cả đối với các GV đạt chuẩn thì
năng lực thực tế ra sao “vẫn là một câu hỏi lớn” (!?). Nếu chỉ riêng tiếng Anh
mà GV còn thiếu và yếu như vậy thì làm sao có thể đảm bảo được nguồn nhân lực
cho việc triển khai cùng lúc 6 loại ngoại ngữ khác, trong đó có tới 3 loại đã
được xác định là “ngoại ngữ thứ nhất”?
–
Nguồn tài nguyên (sách vở, trang thiết bị…) và các hệ thống đánh giá tiêu chuẩn
chất lượng sẽ được chuẩn bị như thế nào để đáp ứng việc triển khai 7 loại ngoại
ngữ cho học sinh như hiện nay?
Như
thế, chỉ nhìn sơ bộ giữa các mục tiêu đặt ra so với thực tế cũng có thể thấy
rõ yếu tố chủ quan, duy ý chí và rất mơ hồ của Đề án 2020. Xây dựng một chiến
lược phát triển ngoại ngữ cho quốc gia mà mù mờ về định hướng, lộn xộn trong
tư duy, lại không am hiểu chuyên môn và thiếu thực tế, thì hiển nhiên các mục
tiêu sẽ là chỉ là những con số vô hồn để “nghe cho vui” mà thôi!
SAO
KHÔNG LÀ TIẾNG ANH?
Điều
đáng tiếc nhất là dù đặt mục tiêu “biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người
dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” nhưng
Đề án 2020 lại không xác định được vai trò, vị trí của tiếng Anh trong giáo dục
phổ thông và đại học tại VN. Hiển nhiên, tiếng Trung, tiếng Nga… không phải là
các loại ngôn ngữ “thứ yếu” so với tiếng Anh, nhưng việc xác định “ngoại ngữ là
thế mạnh” của dân ta quả là một khái niệm rất mơ hồ bởi nó không chỉ rõ được
ngoại ngữ nào ta cần tập trung phát triển cũng như lý do tại sao. Còn tất
nhiên, nếu vì “lý do chính trị” mà xác định phải chọn tiếng Trung và tiếng Nga
để dạy cho HS thì đúng là không có gì để tranh luận thêm, mà như thế cũng không
cần thiết phải xây dựng một Đề án phát triển ngoại ngữ quốc gia tới gần 10.000
tỷ đồng làm gì cho thêm tốn kém!
Có
lẽ không cần phải nói gì nhiều về vai trò và sự ảnh hưởng của tiếng Anh trên
thế giới hiện nay. Chỉ nên biết thêm rằng ở ngay cả những quốc gia phát triển
như các nước Bắc Âu, tiếng Anh vẫn được xem là ngôn ngữ thứ hai và được sử
dụng khá phổ biến chứ không phải tiếng Trung hay tiếng Nga. Tại Israel, dù ngôn
ngữ chính thức là tiếng Hebrew và tiếng Arab nhưng tiếng Anh vẫn được xác định
là ngoại ngữ đầu tiên để dạy trong tất cả các trường từ phổ thông tới đại
học. Các sinh viên nước này khi tốt nghiệp ĐH đều bắt buộc phải sử dụng tiếng
Anh thông thạo. Điều này lý giải tại sao tất cả bộ máy lãnh đạo cũng như đội
ngũ viên chức trong các cơ quan chính phủ, quân đội và các tổ chức, doanh
nghiệp tại Israel đều có thể dùng tiếng Anh giao dịch dễ dàng với khách quốc
tế khi quan hệ làm việc. Ở châu Á, có “tấm gương” Singapore mà hình như một
thời gian ta cũng tính học theo nhưng không hiểu sao lại bỏ ý định (?). Khi
xác định được tiếng Anh là chìa khóa để phát triển, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã
đưa tiếng Anh trở thành “first language” ở đất nước này chỉ trong vòng ba thập
niên và lợi thế của một quốc gia nói tiếng Anh đã mang lại cho Singapore những
cơ hội phát triển kinh tế vượt bậc. Hiện nay đảo quốc nhỏ bé với 5 triệu dân
này đang giữ vị trí thứ ba trong số 10 quốc gia giàu nhất thế giới với GDP bình
quân đầu người gần 85.000 USD (gấp hơn 40 lần VN).
Tất
nhiên, có ý kiến cũng cho rằng một số quốc gia khác trên thế giới đâu cần phổ
biến tiếng Anh mà vẫn phát triển tốt (như Nhật, Hàn…). Xin thưa rằng các quốc
gia đó đã đi con đường phát triển thành công với thế mạnh riêng của dân tộc
mình, nhưng ngay cả bây giờ họ cũng đang đẩy mạnh việc dạy và học tiếng Anh ở
nước họ. Còn VN ta có được thế mạnh gì ? Đã qua rồi thời chúng ta tự hào về
nguồn nhân lực rẻ. Khi mà năng suất lao động của một người Singapore bằng 18
người VN, mà họ lại có ưu thế hơn về khả năng sử dụng tiếng Anh, thì ta có gì
để cạnh tranh và thu hút đối với thế giới ? Ngay trong lĩnh vực xuất khẩu lao
động giản đơn như giúp việc nhà hoặc điều dưỡng… chúng ta cũng thua xa người
Philippines bởi họ có ưu thế về tiếng Anh và cả những phẩm chất tốt như tính kỷ
luật, sự cần mẫn…
Vừa
rồi có bà Tiến sĩ của ĐHSP Hà Nội còn phát biểu rằng học tiếng Trung là cần
thiết vì 2 tỷ người trên thế giới hiện nay đang sử dụng tiếng Hoa. Lập luận đó
thật ngớ ngẩn và buồn cười vì không hiểu bà Tiến sĩ có biết chỉ riêng Trung
Quốc đã có gần 1,4 tỷ dân bắt buộc phải dùng tiếng Hoa là tiếng mẹ đẻ không?
Mặt khác, bà có biết rằng dân TQ cũng đang đổ xô đi học tiếng Anh và tỷ lệ du
học sinh TQ đến các nước nói tiếng Anh luôn cao hơn gấp hàng chục lần so với
số lượng SV quốc tế đến học ở TQ?
Cách
đây 9 năm, trong chuyến thăm VN, cố Thủ tướng Lý Quang Diệu của Singapore đã
chia sẻ nhiều kinh nghiệm về việc phát triển tiếng Anh từ những thành công của
chính đất nước ông. Nhưng cho đến nay, lời khuyên đáng chú ý của ông : “Chìa
khoá để tránh tụt hậu cho người Việt là tiếng Anh” dường như vẫn chưa bao giờ
được những người lãnh đạo ngành giáo dục VN quan tâm hoặc nhớ đến!
Người
Việt rất thích những cái nhất và thích đứng đầu. Với phong trào bùng nổ ngoại
ngữ sắp tới, hy vọng quốc gia chúng ta sẽ đứng đầu thế giới về sự độc đáo trong
việc dạy ngoại ngữ cho học sinh :))). Khả năng là khó có nền giáo dục nào dám
mơ dạy tới 7 ngoại ngữ cho HS ở bậc học phổ thông như giáo dục VN :(((. Nhưng
hãy chờ đấy, các vị PH ạ! Đừng vội nghi ngờ mà nhao lên như thế! Hãy nghĩ đến
viễn cảnh con em mình sẽ chứng tỏ “ngoại ngữ là thế mạnh của người Việt Nam”
bằng việc sử dụng thông thạo từ 2 đến 3, thậm chí tới 6-7 ngoại ngữ, toàn là
tiếng của các nước lớn, phỏng quý vị có sướng không nào?
Còn
tôi, chắc tôi đi chết đây!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét